Qlobal ərzaq bazarında tərəvəz məhsulları üzrə ticarətin strukturunda son illərdə mühüm dəyişikliklər baş verir. İqlim dəyişiklikləri, su qıtlığı, enerji xərclərinin yüksəlməsi və logistika marşrutlarının yenidən formalaşması ənənəvi ixracatçı ölkələrin bazar payına təsir göstərir. BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) məlumatlarına görə, soğan dünya üzrə ən çox istehlak olunan tərəvəzlərdən biridir və illik istehsal 110 milyon tondan artıqdır. Hindistan, Çin, Misir, Türkiyə və Niderland əsas ixracatçılar sırasında yer alsa da, regional bazarlarda yaxın coğrafi mövqe və nəqliyyat üstünlükləri getdikcə daha çox əhəmiyyət qazanır.

Azərbaycanın Gürcüstan bazarında lider mövqeyə yüksəlməsi də məhz bu amillərlə izah oluna bilər. Coğrafi yaxınlıq məhsulun daha qısa müddətdə çatdırılmasını təmin edir ki, bu da təzə kənd təsərrüfatı məhsulları üçün mühüm üstünlük hesab olunur. Digər tərəfdən, beynəlxalq daşımaların maya dəyərinin artdığı şəraitdə qonşu ölkələr arasında ticarət əlaqələrinin güclənməsi həm istehsalçı, həm də idxalçı üçün daha sərfəli model yaradır. Azərbaycanın Türkiyə, İran, Ermənistan və Özbəkistan kimi ənənəvi təchizatçıları geridə qoyması rəqabət qabiliyyətinin yüksəldiyini göstərən mühüm göstəricidir.

Bu dinamikanın arxasında daxili istehsal imkanlarının genişlənməsi də dayanır. Son illərdə kənd təsərrüfatında tətbiq olunan subsidiya mexanizmləri, müasir suvarma sistemlərinin genişləndirilməsi və aqropark modelinin inkişafı məhsuldarlığın artmasına müsbət təsir göstərib. Xüsusilə tərəvəzçilikdə intensiv istehsal texnologiyalarının tətbiqi fermerlərin bazar tələbinə daha çevik reaksiya verməsinə imkan yaradır. Bu isə yalnız daxili bazarın təminatı deyil, eyni zamanda ixrac üçün əlavə həcmlərin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Gürcüstan bazarının xüsusiyyətləri də bu artımı dəstəkləyən amillərdəndir. Ölkə müəyyən mövsümlərdə daxili istehsalla tələbatını tam ödəyə bilmədiyi üçün idxaldan istifadə edir. Azərbaycanın məhsulu həm məsafə, həm də qiymət baxımından rəqabət üstünlüyünə malik olduğundan idxal strukturunda payını sürətlə artırıb. Hesabat dövründə Gürcüstanın ümumi soğan idxalının cəmi 3 % artmasına baxmayaraq, Azərbaycanın ixracının onlarla dəfə yüksəlməsi bazar payının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndiyini göstərir. Bu isə təkcə istehsal həcminin deyil, həm də tədarük zəncirinin səmərəliliyinin göstəricisidir.

Regional ərzaq təhlükəsizliyi baxımından da bu proses diqqətəlayiqdir. Son illərdə Cənubi Qafqazda kənd təsərrüfatı məhsulları üzrə qarşılıqlı ticarət əlaqələrinin genişlənməsi bazarın xarici şoklara qarşı davamlılığını artırır. Yaxın bazarlara ixracın genişlənməsi istehsalçıların gəlirlərini şaxələndirir, valyuta daxilolmalarını artırır və kənd yerlərində iqtisadi aktivliyi stimullaşdırır. Bu baxımdan tərəvəz ixracında əldə olunan nəticələr qeyri-neft sektorunun inkişafı istiqamətində həyata keçirilən siyasətin praktik nəticələri sırasında qiymətləndirilə bilər.

Mövcud tendensiya onu göstərir ki, aqrar sektorda rəqabət artıq yalnız istehsal həcmi ilə deyil, məhsulun keyfiyyəti, logistika imkanları və bazara operativ çıxış qabiliyyəti ilə müəyyənləşir. Azərbaycanın Gürcüstan bazarında soğan üzrə lider mövqeyə yüksəlməsi də məhz bu amillərin birgə təsiri nəticəsində formalaşıb. Əgər istehsalın modernləşdirilməsi və ixrac infrastrukturunun inkişafı davam etdirilərsə, oxşar dinamikanın digər meyvə-tərəvəz məhsulları üzrə də müşahidə olunması üçün əlverişli iqtisadi zəmin mövcuddur.

Mənbə: www.aznews.az