Bu baxımdan sammitin nəticələri yalnız Avropa və Atlantik məkanını deyil, Cənubi Qafqazı, Mərkəzi Asiyanı və bütövlükdə Avrasiyanı da əhatə edən yeni geosiyasi proseslərə təsir göstərəcək.

Ankaranın yüksələn rolu Bakının da strateji mövqeyini daha da gücləndirir
Ankara sammitinin ən mühüm nəticələrindən biri Türkiyənin NATO daxilində siyasi çəkisinin və geostrateji əhəmiyyətinin daha da artması oldu. Alyansın təhlükəsizlik strategiyasında Türkiyə artıq yalnız cənub cinahının qoruyucusu deyil, həm də Avropa, Qafqaz, Qara dəniz, Yaxın Şərq və Mərkəzi Asiya arasında əsas geosiyasi körpü funksiyasını yerinə yetirən dövlət kimi çıxış edir.

Bu reallıq Azərbaycanın da mövqeyini gücləndirir. Çünki Ankara ilə Bakı arasında münasibətlər artıq klassik strateji tərəfdaşlıq səviyyəsini aşaraq faktiki müttəfiqlik modelinə çevrilib.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin uzun illərdir Türkiyə modeli və NATO standartları əsasında modernləşdirilməsi, ortaq hərbi təlimlər, müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq və hərbi-texniki inteqrasiya Bakının regional təhlükəsizlik sistemində rolunu daha da artırır. Beləliklə, Türkiyənin beynəlxalq nüfuzunun yüksəlməsi Azərbaycanın da geosiyasi çəkisinin artmasına əlavə impuls verir.

Vaşinqton və Brüssel üçün Cənubi Qafqazın əhəmiyyəti yeni mərhələyə keçir
Rusiya-Ukrayna müharibəsindən sonra Avropa İttifaqı və ABŞ-ın xarici siyasət prioritetlərində Cənubi Qafqaz xüsusi yer tutmağa başlayıb. Enerji təhlükəsizliyi, alternativ nəqliyyat marşrutlarının yaradılması, kritik xammalın daşınması və Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrin genişləndirilməsi baxımından region artıq Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu siyasətin həyata keçirilməsində isə Ankara və Bakı əsas geosiyasi dayaqlara çevrilirlər.
Azərbaycanın enerji resursları, inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturu, Şərq-Qərb və Şimal-Cənub dəhlizlərində tutduğu mövqe, həmçinin Orta Dəhlizin əsas iştirakçısı olması onu Avrasiyanın yeni iqtisadi xəritəsində əvəzolunmaz aktora çevirir. Məhz buna görə NATO sammitində formalaşan yeni təhlükəsizlik yanaşmaları dolayısı ilə Azərbaycanın regional əhəmiyyətini daha da artırır.

Orta Dəhliz və Zəngəzur xətti yeni geoiqtisadi reallığın əsas sütunlarına çevrilir
Qlobal ticarət marşrutlarının yenidən formalaşdığı bir dövrdə Orta Dəhliz artıq alternativ layihə deyil, Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas strateji nəqliyyat xətti kimi qəbul olunur. Bu marşrutun tam potensialla işləməsi isə Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə daha da sürətlənə bilər. Zəngəzur dəhlizi təkcə Azərbaycan üçün deyil, Türkiyə, Mərkəzi Asiya, Avropa və bütövlükdə Türk dünyası üçün yeni iqtisadi və geosiyasi imkanlar yaradır.

Dəhlizin açılması Orta Dəhlizin rentabelliyini artıracaq; logistika xərclərini azaldacaq; yükdaşımaların sürətini yüksəldəcək; enerji və ticarət təhlükəsizliyini gücləndirəcək; Avrasiyada yeni iqtisadi inteqrasiya modelinin formalaşmasına töhfə verəcək. Bu baxımdan Ankara Zirvəsinin yaratdığı yeni təhlükəsizlik mühiti həmin layihələrin reallaşması üçün daha əlverişli beynəlxalq şərait formalaşdırır.

Türkiyə-Pakistan xətti Azərbaycanın geosiyasi imkanlarını genişləndirir
ABŞ Prezidenti Donald Tramp administrasiyasının Yaxın Şərq və Avrasiya siyasətində Türkiyə və Pakistana xüsusi əhəmiyyət verməsi də yeni geosiyasi tendensiyaların göstəricilərindən biri hesab olunur.

Ankara və İslamabad Azərbaycanın ən yaxın strateji müttəfiqləridir. Bu üçlük son illərdə müdafiə sənayesində, hərbi əməkdaşlıqda, təhlükəsizlik sahəsində, logistika layihələrində, diplomatik koordinasiyada getdikcə daha sıx əməkdaşlıq edir. Belə bir geosiyasi xətt Azərbaycanın regional təsir imkanlarını genişləndirə, yeni iqtisadi layihələrin və təhlükəsizlik platformalarının formalaşmasına əlavə stimul verə bilər.

Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasəti yeni dividendlər qazandırır
Mövcud geosiyasi şəraitdə Azərbaycanın əsas üstünlüklərindən biri balanslaşdırılmış və çoxvektorlu xarici siyasət kursudur.
Bakı eyni vaxtda Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərini inkişaf etdirir; NATO ölkələri ilə əməkdaşlığı genişləndirir; Avropa İttifaqı ilə enerji və nəqliyyat sahəsində strateji tərəfdaşlığı möhkəmləndirir; Çinlə strateji tərəfdaşlığı dərinləşdirir; Mərkəzi Asiya ölkələri ilə inteqrasiyanı sürətləndirir; İslam dünyasında fəal diplomatik xətt yürüdür.
Belə balanslaşdırılmış siyasət Azərbaycanın heç bir geosiyasi blokun qarşıdurma meydanına çevrilmədən bütün əsas güc mərkəzləri ilə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq qurmasına imkan yaradır. Məhz bu yanaşma yeni dünya düzənində Bakının diplomatik manevr imkanlarını daha da genişləndirir.

Azərbaycan regional "orta güc" modelini gücləndirir
Son illər Azərbaycanın xarici siyasətində diqqət çəkən əsas istiqamətlərdən biri regional "orta güc" (middle power) modelinin formalaşdırılmasıdır.
Azərbaycan artıq yalnız enerji ixrac edən ölkə deyil. Bakı artq regional vasitəçi, enerji təhlükəsizliyinin təminatçısı, beynəlxalq nəqliyyat qovşağı, humanitar diplomatiya mərkəzi, regional təhlükəsizlik təşəbbüslərinin iştirakçısı, çoxtərəfli əməkdaşlıq platformalarının fəal üzvü kimi çıxış edir. Ankara Zirvəsindən sonra yaranan yeni geosiyasi şərait bu mövqelərin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.

Türk dünyasının inteqrasiyası üçün yeni imkanlar
Türkiyənin beynəlxalq nüfuzunun artması, Orta Dəhlizin inkişafı və Zəngəzur dəhlizinin perspektivləri Türk dünyasının inteqrasiyasını da sürətləndirə bilər.
Nəqliyyat bağlantılarının genişlənməsi, enerji layihələrinin şaxələndirilməsi, ortaq təhlükəsizlik mexanizmlərinin inkişafı və iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşməsi türk dövlətlərinin vahid geoiqtisadi məkan kimi formalaşmasına əlavə təkan verir.

Azərbaycan isə bu prosesdə coğrafi mövqeyi, siyasi sabitliyi və balanslaşdırılmış diplomatiyası sayəsində əsas əlaqələndirici aktorlardan biri kimi çıxış edir.
Ankara NATO Zirvəsi göstərdi ki, XXI əsrin təhlükəsizlik anlayışı artıq yalnız hərbi güclə ölçülmür. Enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-kommunikasiya xətləri, rəqəmsal infrastruktur, geoiqtisadi əməkdaşlıq və siyasi etibarlılıq yeni təhlükəsizlik arxitekturasının ayrılmaz elementlərinə çevrilib.

Belə bir şəraitdə Türkiyənin yüksələn rolu Azərbaycanın strateji əhəmiyyətini daha da artırır.

Bakı-Ankara müttəfiqliyi, Orta Dəhlizin inkişafı, Zəngəzur dəhlizinin perspektivləri, Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasəti və Çin, Avropa, ABŞ, Mərkəzi Asiya ilə paralel əməkdaşlıq modeli ölkənin yeni dünya düzənində təsir imkanlarını genişləndirir.
Bu baxımdan Ankara Zirvəsi təkcə NATO üçün deyil, həm də Cənubi Qafqazın gələcək geosiyasi mənzərəsi baxımından yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycanın qarşısında açılan yeni imkanlardan səmərəli istifadə edilməsi isə ölkənin həm regional təhlükəsizlik sistemində, həm də formalaşmaqda olan çoxqütblü dünya nizamında aparıcı "orta güc" aktorlarından biri kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirə bilər.

Mürtəza Bünyadlı

Mənbə: olke.az