İsrailin Vaşinqtona təqdim etdiyi sensasion kəşfiyyat məlumatları, ABŞ-nin Hörmüzdəki hərbi əməliyyatları, Netanyahunun Trampa təzyiqləri və noyabrın 4-nə dair hücum iddiaları Yaxın Şərqdə böyük müharibə təhlükəsini yenidən gündəmə gətirib.

ABŞ–İran qarşıdurması son dərəcə təhlükəli mərhələyə daxil olur. Artıq söhbət yalnız nüvə obyektlərinin bombalanmasından və Hörmüz boğazının bağlanmasından getmir. Beynəlxalq mediada İranın mümkün Amerika hücumuna kimyəvi silahla cavab verə biləcəyi barədə sensasion iddialar yayılıb.

“The New York Times”ın yazdığına görə, İsrail ABŞ və Fars körfəzi ölkələrinə İranın düşmənlərinə qarşı kimyəvi silahdan istifadə imkanlarını nəzərdən keçirdiyinə dair kəşfiyyat məlumatları təqdim edib. İsrail rəsmiləri bu təhlükənin hətta İranın nüvə proqramından daha təcili xarakter daşıdığını iddia edirlər.

Məlumatlarda kimyəvi maddələrin raketlərlə çatdırılması və ya gizli yollarla başqa ölkələrə keçirilməsi ehtimalından bəhs olunur. Lakin iddialar müstəqil şəkildə təsdiqlənməyib. ABŞ rəsmilərinin bir qismi məlumatları ciddi qəbul etsə də, digərləri bunun İsrailin Vaşinqtonu yeni müharibəyə cəlb etmək cəhdi ola biləcəyini düşünür.

Reuters və Associated Press-in yaydığı məlumatlara əsasən, ABŞ qüvvələri Hörmüz boğazında İran hədəflərinə məhdud zərbələr endirib. Qeşm adasında partlayışlar qeydə alınıb. İran mediası Hengam adası və Bəndər-Abbas ətrafında da partlayış səslərinin eşidildiyini bildirib.

Vaşinqton əməliyyatı Amerika qüvvələrinə təhlükə yaradan hərbi vasitələrin zərərsizləşdirilməsi ilə izah edir. ABŞ rəsmiləri bunun hələlik genişmiqyaslı müharibənin başlanması demək olmadığını bildirirlər.

“The New York Times”a istinad edən İsrail mediasının məlumatına görə, ABŞ Mərkəzi Komandanlığı noyabrın 4-dən etibarən İrana yeni hücum həyata keçirmək üçün əməliyyat planı hazırlayıb. Regionda üç aviadaşıyıcının iştirakı ilə hərbi imkanların artırılması nəzərdə tutulur.

Hücum ehtimalının ABŞ-də aralıq seçkilərdən sonrakı dövrə təsadüf etməsi də diqqət çəkir. Təhlilçilər Donald Trampın seçkilər ərəfəsində yeni müharibənin siyasi və iqtisadi nəticələrindən yayınmağa çalışdığını ehtimal edirlər. Bununla belə, hərbi planın mövcudluğu hücum barədə yekun qərarın verildiyini göstərmir.

Netanyahu Trampı müharibəyə sürükləyir?

“Axios”un məlumatına görə, İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu noyabrın 1-də Donald Trampa İranın seçkilərdən dərhal sonra vurulması üçün təzyiq göstərib. İki lider arasında telefon danışığı da olub.

İsrail tərəfi hərbi əməliyyatların sürətlə bərpasını istəyir. Tramp isə diplomatik danışıqlara əlavə vaxt verməyə meyllidir.

ABŞ dövlət katibi Marko Rubio prezidentin hələ yekun qərar vermədiyini bildirib. Tramp isə İranın dağ altında yerləşdiyi ehtimal olunan nüvə obyektlərinə qısa müddətdə zərbə endirmək imkanından danışıb.

Associated Press-in siyasi təhlilində Netanyahunun daxili siyasi vəziyyətinə də diqqət çəkilir. İsraildə son parlament seçkilərində onun bloku çoxluğu itirib. İranla yeni genişmiqyaslı müharibənin fövqəladə hökumət yaradılması ehtimalını gündəmə gətirə biləcəyi bildirilir. Ancaq bunun Netanyahunun əsas məqsədi olduğunu təsdiqləyən sübut yoxdur.

İranın cavabı: Müharibə sərhədləri aşacaq

Reuters-in məlumatına görə, İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu Hörmüz boğazının şərqində ABŞ-yə məxsus MQ-9 pilotsuz uçuş aparatını vurduğunu iddia edib. Bu məlumatın bütün detalları müstəqil təsdiqlənməyib.

İran rəhbərliyi yeni hücum baş verəcəyi təqdirdə cavab tədbirlərinin coğrafi baxımdan məhdud qalmayacağı barədə xəbərdarlıq edib.

Bu isə qarşıdurmanın yalnız İran və İsrail ərazisi ilə məhdudlaşmayacağı, Körfəz ölkələrindəki Amerika bazalarının və enerji infrastrukturunun da təhlükə ilə üzləşə biləcəyi ehtimalını artırır.

Kimyəvi silah məsələsində isə vəziyyət daha həssasdır. Tehran belə silahlara malik olduğunu rədd edir. İsrailin təqdim etdiyi kəşfiyyat məlumatları da İranın kimyəvi silahdan istifadə barədə qərar verdiyini sübut etmir.

Bununla belə, kimyəvi silah ittihamlarının gündəmə gətirilməsi Vaşinqtonda hərbi müdaxilə tərəfdarlarının mövqeyini gücləndirə bilər.

Doha danışıqları – müharibəni dayandırmaq üçün son şans?

Reuters-in noyabrın 3-də yaydığı məlumata görə, Qətər vasitəçiləri ABŞ və İran arasında yeni razılaşma layihəsini müzakirə edirlər. Tərəflərin yaxın 36 saat ərzində təkliflərə münasibət bildirməsi gözlənilir. Lakin bu müddət rəsmi ultimatum kimi təqdim olunmayıb.

İran ABŞ-nin dəniz blokadasını aradan qaldırmasını, neft sanksiyalarını yumşaltmasını və iqtisadi güzəştlər etməsini istəyir. Bunun müqabilində Hörmüz boğazının açılması və nüvə danışıqlarının bərpası istiqamətində addımlar mümkün sayılır.

Reuters-ə danışan yüksəkvəzifəli İran rəsmisi tərəflərin hələ razılaşmadan uzaq olduğunu bildirib.

ABŞ vitse-prezidenti Ceyms Devid Vens isə diplomatik həll imkanlarının tükənmədiyini vurğulayıb.

Qarşıdakı 48 saat: Üç təhlükəli ssenari

Beynəlxalq mediada yayılan məlumatlar və hərbi-siyasi vəziyyət üç əsas inkişaf istiqamətini ön plana çıxarır.

Birinci ssenari – məhdud Amerika hücumu. ABŞ İranın hava hücumundan müdafiə sistemlərinə, raket bazalarına və nüvə obyektlərinə yeni zərbələr endirə bilər. Məqsəd Tehranın danışıqlardakı mövqeyini zəiflətmək olar.

İkinci ssenari – genişmiqyaslı regional müharibə. İranın Amerika bazalarına, İsrailə və Körfəz ölkələrinin enerji infrastrukturuna cavab zərbələri münaqişəni nəzarətdən çıxara bilər. Kimyəvi silah iddiaları təsdiqlənərsə, vəziyyət daha da ağırlaşar.

Üçüncü ssenari – son anda diplomatik razılaşma. Qətərin vasitəçiliyi ilə Hörmüz boğazının açılması, Amerika blokadasının yumşaldılması və nüvə danışıqlarının bərpası barədə mərhələli anlaşma əldə edilə bilər.

Tramp müharibə qərarını verəcəkmi?

ABŞ-nin İran hədəflərinə məhdud zərbələri barədə məlumatlar artıq yayılıb. Daha böyük hərbi əməliyyatın hazırlanmasına dair iddialar da var.

Ən təhlükəli məqam budur ki, İsrailin kimyəvi silah xəbərdarlığı, Amerikanın yeni hücum hazırlığı və İranın sərt cavab vədləri eyni vaxta təsadüf edir.

Noyabrın 4-ü bu baxımdan kritik tarix kimi göstərilir. Həmin gün hücumun mütləq başlayacağına dair təsdiqlənmiş qərar yoxdur. Ancaq diplomatiyanın uğursuzluğu və hərbi qarşıdurmanın genişlənməsi bütün Yaxın Şərqi yeni müharibəyə sürükləyə bilər.

Əsas sual artıq yalnız Amerikanın İranı vurub-vurmayacağı deyil. Əsas sual budur: yeni zərbələr başlayarsa, bu dəfə müharibəni kim və necə dayandıracaq?

Mənbə: musavat.com